Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), hava kalitesi ile iklim arasındaki bağlantıları ele alan yeni raporunu yayımladı.
Raporda, orman yangınları ve sıcak hava dalgalarının neden olduğu kirlilikteki artışın, hava kalitesini iyileştirme ve insanlarla ekosistemlerin sağlığını korumaya yönelik uluslararası çabaları sekteye uğratma riski taşıdığı belirtildi.
Atmosferik gözlemlerin geliştirilmesi gerekiyor
Raporda, ince partikül madde ve yeryüzüne yakın ozon gibi hava kirliliğine neden olan unsurların yanı sıra siyah karbon ve mikroplastikler gibi aerosollerin atmosferik gözlemlerinin iyileştirilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Yaygın olmalarına ve ekosistemler açısından potansiyel zarar taşımalarına rağmen bu unsurların yeterince izlenmediği belirtildi. Hava kalitesi ile iklimin birbirinden ayrı değerlendirilemeyeceğine işaret edilerek, iki alanda birbirini tamamlayan ve koordineli politikaların önemine vurgu yapıldı.
PM2.5 sağlık açısından tehlike oluşturuyor
PM2.5 olarak bilinen ince partikül maddenin akciğerlere ve kan dolaşımına derinlemesine nüfuz edebilmesi nedeniyle sağlık açısından tehlikeli olduğu kaydedildi.
PM2.5'in endüstriyel faaliyetler, tarım, konutların ısıtılması ve ulaşımın yanı sıra orman yangınları ve toz fırtınaları gibi birçok farklı kaynaktan atmosfere yayıldığı belirtildi.
Rapora göre, son yıllardaki eğilimlere paralel olarak 2025'te PM2.5 yoğunluğu artan yangınların etkisiyle Kanada'nın kuzeyi, Rusya'nın bazı bölgeleri ve Batı-Orta Afrika'da uzun vadeli ortalamanın üzerinde gerçekleşti.
Çin'de insan faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonlardaki düşüşün etkisiyle PM2.5 seviyelerinin 2025'te uzun vadeli ortalamanın altında kalmaya devam ettiği bildirildi. Hindistan'da ise biyokütle yakımı ve diğer kirlilik kaynakları nedeniyle ortalamanın üzerindeki seviyelerin sürdüğü belirtildi.
“Aşırı orman yangınları artıyor”
WMO'nun raporunda, aşırı orman yangınlarının arttığı ve yangın dumanının yüksek toksisitesi nedeniyle ciddi sağlık sorunlarına yol açtığı vurgulandı.
Avrupa ve Kuzey Amerika'daki düzenlemeler sayesinde sanayi ve ulaşımdan kaynaklanan PM2.5 emisyonları azalmasına rağmen, yangın kaynaklı PM2.5'e maruz kalmanın arttığı kaydedildi.
Raporda yer verilen bir çalışmaya göre, aşırı yangınların oluşturduğu duman 1990'lardan bu yana dünya genelinde üç katına çıktı. Bu durumun 2010-2018 döneminde yılda yaklaşık 100 bin ek ölüme neden olduğu belirtilirken, bu sayının gerçek etkinin altında olabileceğine dikkat çekildi.
Ayrıca aşırı yangınların oluşmasına elverişli hava koşullarının gelecekte daha sık görülmesinin beklendiği bildirildi.